دیسپارونی چیست؟ علت درد هنگام رابطه جنسی، علائم و روشهای درمان
درد هنگام رابطه جنسی مشکلی است که بسیاری از زنان در دورهای از زندگی خود تجربه میکنند؛ با این حال، تعداد زیادی از آنها به دلیل خجالت، ترس از قضاوت یا تصور اینکه «این درد طبیعی است»، درباره آن با پزشک صحبت نمیکنند. در حالی که درد هنگام رابطه جنسی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و در بسیاری از موارد با شناسایی علت و انتخاب درمان مناسب، شدت آن کاهش پیدا میکند.
اصطلاح پزشکی دیسپارونی (Dyspareunia) برای توصیف درد مداوم یا تکرارشوندهای به کار میرود که قبل، هنگام یا بعد از رابطه جنسی و دخول واژینال ایجاد میشود. این درد ممکن است در ورودی واژن احساس شود یا در قسمتهای عمیقتر واژن و لگن وجود داشته باشد. بنابراین، «درد هنگام دخول» همیشه به یک علت مشخص محدود نمیشود و میتواند نتیجه ترکیبی از عوامل جسمی، هورمونی، عضلانی، عصبی، روانشناختی و حتی عوامل مرتبط با رابطه باشد.
در منابع بررسیشده، دیسپارونی و سایر اختلالات درد جنسی به عنوان مشکلاتی شایع اما کمتر گزارششده معرفی شدهاند. برای مثال، برآورد شیوع دیسپارونی در مطالعات مختلف بسیار متفاوت بوده و این تفاوت تا حد زیادی به تعریف اختلال، گروه مورد مطالعه و روش ارزیابی بستگی دارد.
در این مقاله، به زبان ساده بررسی میکنیم که دیسپارونی چیست، چرا رابطه جنسی دردناک میشود، درد هنگام دخول چه علتی دارد، تفاوت دیسپارونی با واژینیسموس و ولوودینیا چیست، چگونه تشخیص داده میشود و برای درمان درد هنگام رابطه چه روشهایی وجود دارد.
دیسپارونی چیست؟
دیسپارونی به زبان ساده یعنی درد مرتبط با رابطه جنسی یا دخول واژینال. این درد میتواند قبل از دخول، هنگام دخول یا حتی پس از پایان رابطه ایجاد شود و شدت آن از ناراحتی خفیف تا درد قابل توجه متفاوت باشد.
دیسپارونی از نظر محل درد معمولاً به دو شکل کلی توصیف میشود:
- درد سطحی: در ورودی واژن، دهانه واژن یا ناحیه ولو احساس میشود.
- درد عمقی: در داخل واژن، پایین شکم یا ناحیه لگن احساس میشود و ممکن است هنگام دخول عمیق بیشتر شود.
همچنین درد میتواند از ابتدا وجود داشته باشد یا پس از مدتی رابطه بدون درد ایجاد شود. به همین دلیل، اگر فردی مدتها رابطه جنسی بدون مشکل داشته و بعداً دچار درد شده است، نباید تصور کند که مشکل صرفاً روانی یا ناشی از «ترس از رابطه» است؛ عوامل جسمی مختلفی میتوانند در ایجاد درد نقش داشته باشند.
چرا رابطه جنسی دردناک میشود؟
یکی از مهمترین نکاتی که باید درباره دیسپارونی بدانیم این است که یک علت واحد برای درد هنگام رابطه وجود ندارد.
عوامل ایجادکننده درد تناسلی را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
- عوامل جسمی و زیستی
- عوامل روانشناختی
- عوامل رابطهای و اجتماعی
این عوامل نیز ممکن است همزمان با یکدیگر وجود داشته باشند. برای مثال، یک عفونت واژینال ممکن است در ابتدا باعث درد شود. تکرار درد میتواند ترس از رابطه را ایجاد کند و ترس نیز باعث افزایش انقباض عضلات کف لگن شود. در نتیجه، حتی پس از برطرف شدن علت اولیه، درد ممکن است ادامه پیدا کند. منابع بررسیشده نیز بر ماهیت چندعاملی GPPPD و نقش همزمان عوامل زیستی، روانشناختی و رابطهای تأکید دارند.
علت درد هنگام دخول در زنان چیست؟
۱. عفونتهای واژن و ناحیه تناسلی
برخی عفونتهای ناحیه واژن و ولو میتوانند باعث التهاب پوست و مخاط و در نتیجه ایجاد درد شوند. عفونتهای قارچی و برخی عفونتهای تناسلی از جمله عواملی هستند که میتوانند درد سطحی ایجاد کنند.
اگر درد همراه با علائمی مانند تغییر ترشحات، خارش، سوزش، التهاب یا ناراحتی هنگام ادرار کردن باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۲. خشکی واژن و کاهش روانسازی
یکی از عوامل شناختهشده مرتبط با درد هنگام رابطه، کاهش لغزندگی واژن است. وقتی روانسازی کافی وجود نداشته باشد، اصطکاک هنگام دخول افزایش پیدا میکند و میتواند باعث تحریک و درد شود.
خشکی واژن ممکن است در شرایط مختلفی رخ دهد و تغییرات هورمونی، از جمله دوره پس از یائسگی، یکی از عوامل مهم آن است. در منابع بررسیشده، آتروفی ولووواژینال ناشی از کاهش استروژن با خشکی و دیسپارونی ارتباط داده شده است.
۳. تغییرات هورمونی و یائسگی
با کاهش سطح استروژن، بافتهای ولو و واژن ممکن است دچار تغییر شوند. این تغییرات میتوانند ضخامت و وضعیت بافت واژن و میزان روانسازی را تحت تأثیر قرار دهند و در برخی زنان باعث خشکی و درد هنگام رابطه شوند.
به همین دلیل، درد هنگام رابطه بعد از یائسگی موضوعی است که باید جدی گرفته شود و در صورت تداوم، توسط پزشک بررسی شود.
۴. آندومتریوز
آندومتریوز یکی از بیماریهایی است که میتواند با درد عمقی هنگام رابطه همراه باشد. در این حالت، ممکن است درد در عمق واژن یا ناحیه لگن احساس شود و گاهی با سایر علائم درد لگنی همراه باشد.
۵. مشکلات عضلات کف لگن
عضلات کف لگن نقش مهمی در عملکرد جنسی دارند. اگر این عضلات بیش از اندازه منقبض باشند یا نتوانند بهدرستی شل شوند، دخول میتواند دردناک شود.
افزایش تونوس یا انقباض پایه عضلات کف لگن در زنان مبتلا به اختلال درد تناسلی ـ لگنی/دخول گزارش شده است. این افزایش انقباض میتواند در شروع یا تداوم درد نقش داشته باشد.
۶. بیماریهای پوستی ناحیه ولو
برخی بیماریهای پوستی مانند لیکن پلانوس یا لیکن اسکلروس میتوانند با ایجاد تغییرات و التهاب در پوست ناحیه تناسلی باعث درد شوند.
به همین دلیل، درد یا سوزش مداوم ناحیه تناسلی نباید صرفاً به خشکی یا مشکلات جنسی نسبت داده شود و در صورت تداوم، نیاز به معاینه دارد.
۷. دردهای مزمن لگنی و بیماری های همراه
دیسپارونی گاهی همراه با سایر مشکلات درد مزمن دیده میشود. سندرم روده تحریکپذیر، فیبرومیالژیا، سیستیت بینابینی یا سندرم مثانه دردناک و برخی اختلالات اسکلتی ـ عضلانی از جمله شرایطی هستند که در منابع با اختلالات درد جنسی ارتباط داده شدهاند.
۸. زایمان
زایمان نیز میتواند در ایجاد درد لگنی یا دیسپارونی نقش داشته باشد. بر اساس مطالب مقاله مروری، درصد قابل توجهی از زنان در ماههای پس از زایمان درد هنگام رابطه را گزارش کردهاند، اما تنها بخشی از آنها این موضوع را با پزشک مطرح کردهاند.
بنابراین، اگر رابطه جنسی پس از زایمان دردناک شده است، تحمل درد یا انتظار برای برطرف شدن خودبهخودی آن تنها راهحل نیست؛ بررسی علت میتواند به انتخاب روش مناسب کمک کند.
تفاوت دیسپارونی، واژینیسموس و ولوودینیا چیست؟
این سه اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما دقیقاً یک معنی ندارند.
دیسپارونی
دیسپارونی اصطلاحی برای توصیف درد مرتبط با رابطه جنسی یا دخول است. درد میتواند سطحی یا عمقی باشد و ممکن است علتهای مختلفی داشته باشد.
واژینیسموس
واژینیسموس بیشتر به دشواری یا ناتوانی در ورود واژن همراه با انقباض غیرارادی عضلات اشاره دارد. ترس و اضطراب از درد نیز میتواند در این وضعیت نقش داشته باشد.
در طبقهبندی DSM-5، دیسپارونی و واژینیسموس در گروه گستردهتری تحت عنوان اختلال درد تناسلی ـ لگنی/دخول یا GPPPD قرار گرفتهاند.
نکته مهم این است که این مشکلات میتوانند به یکدیگر مرتبط باشند. برای مثال، درد اولیه هنگام رابطه ممکن است باعث ترس از دخول شود و همین ترس، انقباض عضلات کف لگن را افزایش دهد.
ولوودینیا
ولوودینیا با دیسپارونی تفاوت دارد. ولوودینیا به درد مزمن ناحیه ولو گفته میشود که بیش از سه ماه ادامه دارد و لزوماً فقط هنگام رابطه جنسی اتفاق نمیافتد.
درد ولوودینیا ممکن است با لمس، فشار یا تحریک ایجاد شود یا در برخی موارد بدون تحریک مشخص وجود داشته باشد. بنابراین، هر ولوودینیا دیسپارونی نیست، هرچند این دو مشکل میتوانند همزمان وجود داشته باشند.
علائم دیسپارونی چیست؟
مهمترین علامت، درد هنگام رابطه جنسی است؛ اما نوع و محل درد در افراد مختلف متفاوت است.
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد هنگام شروع دخول
- سوزش یا حساسیت در ورودی واژن
- درد در عمق واژن یا لگن
- درد هنگام دخول عمیق
- درد بعد از رابطه جنسی
- ترس از رابطه به دلیل انتظار درد
- انقباض یا سفت شدن عضلات کف لگن
- کاهش تمایل به رابطه به دلیل تجربه درد
- اجتناب از دخول یا رابطه جنسی
- کاهش رضایت از زندگی جنسی
وجود درد بهتنهایی به معنی وجود یک بیماری خاص نیست؛ به همین دلیل، تشخیص علت درد اهمیت زیادی دارد.
آیا درد هنگام رابطه فقط به دلیل مشکلات روانی است؟
خیر.
این یکی از مهمترین باورهای اشتباه درباره دیسپارونی است.
عوامل روانشناختی مانند اضطراب، ترس، استرس، تجربههای ناخوشایند گذشته و برخی باورهای منفی درباره رابطه جنسی میتوانند در درد نقش داشته باشند؛ اما این موضوع به این معنی نیست که درد «ساختگی» یا صرفاً ذهنی است.
از سوی دیگر، یک مشکل جسمی نیز میتواند باعث ایجاد ترس و اضطراب شود. در نتیجه، رابطه میان ذهن و بدن در این اختلال پیچیده است.
برای مثال:
درد → ترس از تکرار درد → اضطراب → انقباض عضلات کف لگن → دخول دشوارتر → درد بیشتر
این همان چیزی است که در منابع به عنوان چرخه ترس ـ اجتناب مورد توجه قرار گرفته است.
به همین دلیل، درمان مؤثر گاهی فقط روی یک عامل تمرکز نمیکند و همزمان جسم، ذهن و رابطه را در نظر میگیرد.
چرخه ترس و اجتناب چگونه درد هنگام رابطه را بیشتر میکند؟
تصور کنید زنی در یک رابطه جنسی برای اولین بار درد زیادی را تجربه میکند. دفعه بعد، قبل از شروع رابطه، انتظار دارد دوباره درد ایجاد شود.
این انتظار میتواند باعث اضطراب شود. اضطراب نیز ممکن است انقباض عضلات کف لگن را افزایش دهد. حالا دخول دشوارتر و دردناکتر میشود.
تجربه درد دوباره، ترس را تقویت میکند و فرد ممکن است به تدریج از رابطه یا دخول اجتناب کند.
به این ترتیب، مشکل از یک تجربه دردناک اولیه میتواند به یک چرخه ادامهدار تبدیل شود.
به همین دلیل است که در ارزیابی GPPPD، تنها علائم جسمی بررسی نمیشوند و عوامل شناختی، اضطراب، تجربههای گذشته و رابطه فرد نیز اهمیت دارند.
تشخیص دیسپارونی چگونه انجام میشود؟
تشخیص دیسپارونی معمولاً با یک گفتوگوی دقیق درباره علائم شروع میشود.
پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:
- درد دقیقاً کجاست؟
- درد از چه زمانی شروع شده است؟
- آیا درد همیشه وجود دارد یا فقط در بعضی مواقع؟
- درد هنگام دخول سطحی است یا عمیق؟
- درد قبل، هنگام یا بعد از رابطه ایجاد میشود؟
- آیا علائم ادراری یا گوارشی وجود دارد؟
- آیا خشکی واژن وجود دارد؟
- آیا سابقه بیماریهای لگنی یا آندومتریوز وجود دارد؟
- آیا قبلاً زایمان انجام شده است؟
- چه درمانهایی تاکنون امتحان شدهاند؟
- آیا اضطراب یا ترس از رابطه وجود دارد؟
بررسی تاریخچه پزشکی، جراحی، زنان و جنسی به پزشک کمک میکند تا علتهای مختلف را از یکدیگر تفکیک کند.
معاینه برای درد هنگام رابطه چگونه است؟
در صورت نیاز، معاینه فیزیکی میتواند برای پیدا کردن علت درد انجام شود.
معاینه ممکن است شامل بررسی خارجی ناحیه تناسلی، بررسی پوست و مخاط، ارزیابی حساسیت ناحیه و بررسی عضلات کف لگن باشد. در برخی شرایط، معاینه داخلی یا معاینه با اسپکولوم نیز انجام میشود.
نکته بسیار مهم این است که بیمار باید قبل و در طول معاینه بداند چه کاری قرار است انجام شود. در منابع، توضیح دادن مراحل معاینه و ایجاد احساس کنترل و اعتماد در بیمار به عنوان بخشی مهم از ارزیابی درد تناسلی مورد تأکید قرار گرفته است.
در مواردی که حساسیت ناحیه ولو مطرح باشد، پزشک ممکن است از تست گوشپاککن یا Cotton Swab Test برای مشخص کردن محل و شدت حساسیت استفاده کند.
آیا برای تشخیص دیسپارونی آزمایش لازم است؟
همه زنان مبتلا به درد هنگام رابطه به آزمایشهای یکسانی نیاز ندارند.
بر اساس علت احتمالی، پزشک ممکن است بررسیهای تکمیلی را درخواست کند. هدف این بررسیها پیدا کردن یا رد کردن بیماریهای زمینهای مانند عفونت، مشکلات هورمونی، بیماریهای لگنی یا سایر علل جسمی است.
بنابراین، تشخیص دیسپارونی معمولاً بر اساس شرح حال + معاینه + بررسیهای تکمیلی در صورت نیاز انجام میشود.
درمان دیسپارونی چیست؟
درمان درد هنگام رابطه به علت آن بستگی دارد. یک درمان واحد برای همه زنان وجود ندارد.
اگر علت مشخصی مانند عفونت، بیماری پوستی، آندومتریوز، خشکی مرتبط با تغییرات هورمونی یا اختلال عضلات کف لگن وجود داشته باشد، درمان باید تا حد امکان روی همان علت متمرکز شود.
در موارد پیچیدهتر، ممکن است چند روش درمانی بهصورت همزمان مورد استفاده قرار گیرند. منابع بررسیشده نیز بر رویکرد چندجانبه و شخصیسازیشده تأکید دارند.
۱. اصلاح عوامل تحریککننده
یکی از اقدامات ساده اما مهم، کاهش تحریک ناحیه ولو ( فرج ) است.
بر اساس مقاله، توصیههایی مانند استفاده از لباس زیر نخی، اجتناب از محصولات عطردار و شویندههای قوی، پرهیز از دوش واژینال و استفاده از روانکنندههای مناسب هنگام رابطه میتوانند در کاهش تحریک نقش داشته باشند.
نکته مهم این است که محصولات مورد استفاده در ناحیه تناسلی باید با توجه به شرایط فرد انتخاب شوند و در صورت وجود بیماری یا حساسیت، بهتر است انتخاب محصول با نظر پزشک انجام شود.
۲. روانکنندهها
اگر خشکی یا کاهش روانسازی در ایجاد درد نقش داشته باشد، استفاده از روانکننده میتواند اصطکاک را کاهش دهد.
در منابع، استفاده از روانکنندههای بدون مواد نگهدارنده و فاقد الکل به عنوان بخشی از مراقبت از ناحیه ولو مطرح شده است.
۳. فیزیوتراپی کف لگن
فیزیوتراپی کف لگن یکی از روشهای مهم در درمان دیسپارونی، بهخصوص زمانی است که انقباض یا اختلال عملکرد عضلات کف لگن در درد نقش داشته باشد.
هدف فیزیوتراپی تنها «تقویت» عضلات نیست؛ در برخی زنان، مسئله اصلی افزایش تنش و ناتوانی عضلات در شل شدن مناسب است. بنابراین، درمانگر میتواند روی آرامسازی عضلات، بازآموزی پاسخ عضلانی و کاهش حساسیت به درد کار کند.
در مقاله مروری، روشهایی مانند بیوفیدبک، دیلاتورها، تحریک الکتریکی، آموزش و درمانهای چندتخصصی با کاهش درد هنگام رابطه و بهبود عملکرد جنسی مرتبط دانسته شدهاند.
۴. رفتاردرمانی شناختی یا CBT
رفتاردرمانی شناختی (CBT) یکی از روشهایی است که میتواند برای مدیریت ترس، اضطراب و افکار منفی مرتبط با رابطه جنسی استفاده شود.
هدف CBT این نیست که به بیمار بگوید درد او «فقط در ذهنش است». بلکه به فرد کمک میکند رابطه میان افکار، احساسات، اضطراب و رفتارهای مرتبط با درد را بهتر بشناسد.
این روش میتواند به شکستن چرخه ترس و اجتناب کمک کند و در کنار سایر درمانها مورد استفاده قرار گیرد. منابع بررسیشده CBT را یک مداخله غیرتهاجمی برای کاهش اضطراب و ترس مرتبط با دیسپارونی معرفی کردهاند.
۵. درمان هورمونی
در زنانی که درد با آتروفی ولووواژینال و کاهش استروژن ارتباط دارد، پزشک ممکن است درمان هورمونی موضعی را بررسی کند.
در منابع، استروژن موضعی برای بیمارانی که خشکی، آتروفی و دیسپارونی مرتبط با کاهش استروژن دارند، به عنوان یکی از گزینههای درمانی مطرح شده است. با این حال، انتخاب و مصرف درمان هورمونی باید با توجه به شرایط پزشکی فرد و زیر نظر پزشک انجام شود.
۶. داروهای موضعی
در برخی موارد، داروهای بیحسکننده موضعی مانند لیدوکائین برای کاهش درد مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در مقاله، این درمان بیشتر به عنوان گزینهای برای کاهش درد و در کنار سایر روشها مطرح شده است و برای انتخاب دارو، غلظت و نحوه مصرف باید نظر پزشک در نظر گرفته شود.
۷. داروهای سیستمیک
برخی داروهای ضدافسردگی سهحلقهای و داروهای ضدتشنج در مدیریت دردهای نوروپاتیک و ولوودینیا مورد مطالعه قرار گرفتهاند.
برای مثال، آمیتریپتیلین در منابع بررسیشده به عنوان دارویی که میتواند حساسیت عصبی را کاهش دهد، مطرح شده است. با این حال، این داروها نیازمند تجویز و پیگیری پزشکی هستند و نباید خودسرانه برای درمان درد هنگام رابطه مصرف شوند.
۸. بوتاکس
تزریق سم بوتولینوم نوع A به عضلات کف لگن در برخی مطالعات برای زنانی که درد با افزایش انقباض و میالژی عضلات کف لگن ارتباط داشته، بررسی شده است.
با وجود نتایج امیدوارکننده در برخی مطالعات، منابع تأکید میکنند که به پژوهشهای بیشتری نیاز است و این روش به عنوان درمان خط اول مطرح نمیشود.
۹. جراحی
جراحی معمولاً گزینه اول درمان دیسپارونی نیست.
در صورتی که علت مشخصی مانند چسبندگی لگنی، آندومتریوز یا برخی مشکلات ساختاری وجود داشته باشد، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند. همچنین وستیبولکتومی در برخی موارد خاص ولوودینیای موضعی تحریکشده مورد استفاده قرار گرفته است.
در منابع تأکید شده است که جراحی باید پس از بررسی گزینههای محافظهکارانه و با مشاوره کامل انجام شود.
برای درمان درد هنگام رابطه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
نوع متخصص مورد نیاز به علت احتمالی درد بستگی دارد.
شروع ارزیابی میتواند با متخصص زنان باشد. در صورت تشخیص یا احتمال مشکلات عضلات کف لگن، مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص کف لگن میتواند بخشی از برنامه درمانی باشد.
در برخی زنان، همکاری متخصصان مختلف مانند متخصص زنان، فیزیوتراپیست، متخصص درد، متخصص سلامت روان یا سکستراپیست میتواند به مدیریت بهتر مشکل کمک کند. منابع نیز بر اهمیت رویکرد چندتخصصی در موارد پیچیده تأکید دارند.
آیا دیسپارونی قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد میتوان شدت درد را کاهش داد و عملکرد جنسی و کیفیت زندگی را بهبود بخشید؛ اما نتیجه درمان به علت درد، مدتزمان مشکل، بیماریهای همراه و شرایط هر فرد بستگی دارد.
نباید انتظار داشت یک درمان واحد در مدت کوتاه برای همه افراد نتیجه یکسان ایجاد کند. گاهی لازم است چند روش درمانی در کنار هم استفاده شوند و روند درمان نیز زمانبر باشد.
منابع بررسیشده تأکید میکنند که درمان باید فردمحور باشد و ابعاد جسمی، عاطفی و رفتاری درد را همزمان در نظر بگیرد.
آیا دیسپارونی روی رابطه زوجین تأثیر میگذارد؟
بله. درد مداوم هنگام رابطه میتواند فقط یک مشکل جسمی باقی نماند.
وقتی رابطه جنسی مرتباً با درد همراه باشد، ممکن است فرد به تدریج از رابطه اجتناب کند، میل جنسی او کاهش پیدا کند یا از نزدیکی با شریک زندگی خود احساس اضطراب داشته باشد.
از طرف دیگر، شریک زندگی نیز ممکن است تصور کند که کاهش رابطه به معنی کاهش علاقه است. این سوءبرداشت میتواند فشار بیشتری به رابطه وارد کند.
مطالعات بررسیشده ارتباط میان درد جنسی، کاهش عملکرد جنسی و کاهش کیفیت زندگی را گزارش کردهاند و در برخی زنان، بیماریهای همراه مانند اندومتریوز، فیبروم یا واژینیت نیز با عملکرد جنسی پایینتر و تنش بیشتر در رابطه همراه بودهاند.
به همین دلیل، صحبت صادقانه میان زوجین و در صورت نیاز استفاده از مشاوره تخصصی میتواند بخشی از روند درمان باشد.
آیا استرس و اضطراب میتوانند درد هنگام رابطه را بیشتر کنند؟
استرس و اضطراب میتوانند در تجربه درد نقش داشته باشند، اما این مسئله به معنای «خیالی بودن» درد نیست.
بدن و ذهن دائماً با یکدیگر در ارتباط هستند. در شرایط اضطراب، عضلات کف لگن ممکن است به صورت بازتابی منقبض شوند. اگر این وضعیت در هنگام تلاش برای دخول تکرار شود، میتواند ورود را دشوارتر و درد را بیشتر کند.
از سوی دیگر، تجربه درد واقعی نیز میتواند اضطراب ایجاد کند. بنابراین، گاهی برای شکستن این چرخه باید هم علت جسمی درد بررسی شود و هم اضطراب و ترس مرتبط با آن مورد توجه قرار گیرد.
چه زمانی درد هنگام رابطه نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر درد فقط یک بار و به شکل خفیف اتفاق افتاده باشد، ممکن است به عوامل موقتی مانند خشکی یا شرایط خاص رابطه مربوط باشد.
اما بهتر است در شرایط زیر برای ارزیابی پزشکی اقدام شود:
- درد به صورت مکرر اتفاق میافتد.
- درد شدید است یا به مرور بیشتر شده است.
- درد باعث اجتناب از رابطه شده است.
- دخول دشوار یا غیرممکن شده است.
- درد در عمق لگن احساس میشود.
- درد بعد از رابطه نیز ادامه دارد.
- همراه درد، خارش، سوزش یا تغییر ترشحات وجود دارد.
- بعد از یائسگی دچار خشکی و درد قابل توجه شدهاید.
- درد پس از زایمان ادامه پیدا کرده است.
- سابقه آندومتریوز یا درد مزمن لگنی دارید.
- ترس و اضطراب از رابطه به شکل قابل توجهی ایجاد شده است.
درد مداوم را نباید صرفاً بخشی طبیعی از رابطه جنسی دانست.
آیا باید رابطه جنسی دردناک را تحمل کرد؟
خیر.
اینکه برخی زنان سالها درد هنگام رابطه را تحمل میکنند، به این معنی نیست که این درد طبیعی یا غیرقابل درمان است.
از طرف دیگر، ادامه دادن دخول در شرایطی که درد قابل توجه وجود دارد، لزوماً به حل مشکل کمک نمیکند و در بعضی افراد میتواند تجربه درد و ترس را تقویت کند.
بهتر است علت درد شناسایی شود و فرد متناسب با شرایط خود یک برنامه درمانی دریافت کند.
هدف درمان فقط «تحملپذیر کردن دخول» نیست؛ بلکه باید به کاهش درد، بهبود عملکرد جنسی، افزایش احساس امنیت و بازگشت کیفیت زندگی کمک کند.
چند نکته ساده برای کاهش تحریک و درد هنگام رابطه
بر اساس مطالب منابع بررسیشده، رعایت برخی نکات مراقبتی میتواند به کاهش تحریک ناحیه تناسلی کمک کند:
- از شویندهها و صابونهای قوی در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- از محصولات عطردار یا تحریککننده در این ناحیه پرهیز کنید.
- از دوش واژینال استفاده نکنید.
- در صورت نیاز از روانکننده مناسب استفاده کنید.
- لباس زیر نخی و مناسب انتخاب کنید.
- در صورت ایجاد درد، آن را نادیده نگیرید.
- برای پیدا کردن علت درد، خوددرمانی طولانیمدت را جایگزین ارزیابی پزشکی نکنید.
- اگر اضطراب و ترس از رابطه ایجاد شده است، آن را نیز بخشی از مشکل بدانید و برای آن کمک تخصصی دریافت کنید.
جمعبندی؛ اگر هنگام رابطه درد دارید، چه کار کنید؟
دیسپارونی یا درد هنگام رابطه جنسی یک مشکل شایع و چندعاملی است که میتواند به دلایل مختلفی مانند خشکی واژن، تغییرات هورمونی، عفونت، بیماریهای پوستی، آندومتریوز، مشکلات کف لگن، دردهای مزمن، عوامل روانشناختی و عوامل رابطهای ایجاد یا تشدید شود.
مهمترین نکته این است که درد هنگام رابطه را نباید صرفاً به «کمبود میل»، «ترس»، «استرس» یا مشکلات رابطه نسبت داد. همانطور که عوامل روانشناختی میتوانند در تداوم درد نقش داشته باشند، مشکلات جسمی نیز میتوانند شروعکننده آن باشند. به همین دلیل، ارزیابی جامع اهمیت زیادی دارد.
درمان نیز برای همه زنان یکسان نیست. بسته به علت، ممکن است اصلاح عوامل تحریککننده، روانکنندهها، درمان بیماری زمینهای، درمان هورمونی، داروهای موضعی یا سیستمیک، فیزیوتراپی کف لگن، رفتاردرمانی شناختی و در موارد خاص روشهای مداخلهای یا جراحی مورد استفاده قرار گیرد. منابع بررسیشده بر این نکته تأکید دارند که درمان موفق معمولاً شخصیسازیشده و چندجانبه است و میتواند ابعاد جسمی، روانی و رفتاری مشکل را همزمان در نظر بگیرد.
بنابراین اگر رابطه جنسی برای شما با درد همراه است، لازم نیست آن را تحمل کنید یا از صحبت درباره آن خجالت بکشید. درد یک علامت است و پیدا کردن علت آن، اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب است.